Cover piosenki: kiedy można nagrać i wydać cudzy utwór

Co znaczy cover w muzyce?

W muzyce cover to nowa wersja cudzego utworu; potocznie mówi się [kawer], od angielskiego „cover version”. Wielki słownik języka polskiego PAN opisuje cover jako potoczne, muzyczne określenie nowej wersji istniejącego utworu muzyki rozrywkowej, wykonanej przez kogoś innego niż pierwszy wykonawca. W polskim korpusie NKJP pierwsze użycie pochodzi z 1992 r.

Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych z 4 lutego 1994 r. (dalej „pr. aut.”) nie zna tego pojęcia. Cover to nazwa branżowa, więc o skutkach prawnych decyduje to, co faktycznie robisz z utworem, a nie to, jak nazwiesz nagranie.

Śpiewanie coverów to wykonywanie cudzych piosenek własnym głosem i we własnej aranżacji. Przykłady z polskiego rynku: „Jestem twoją bajką” Sanah to cover piosenki Zdzisławy Sośnickiej sprzed 40 lat. „Ostatni raz zatańczysz ze mną” Tribbsa i Kubańczyka to cover piosenki Krzysztofa Krawczyka z 1987 r. Z klasyki: „All Along the Watchtower” Dylana w wykonaniu Jimiego Hendrixa „The Daily Telegraph” uznał za najlepszy cover wszech czasów.

Interpretacja czy opracowanie: gdzie jest granica?

Granicę wyznacza prawo do integralności utworu. Interpretacja nie zmienia tekstu ani melodii i zostaje przy podobnym instrumentarium, a opracowanie tworzy utwór zależny, czyli taki, który powstał na cudzym i bez cudzej zgody nie może krążyć publicznie. Według Akademii ZAiKS interpretacja może zmieniać tempo (agogikę), dynamikę, artykulację i frazowanie, a nawet przenosić utwór do innej tonacji.

Na forach krąży reguła „zmieniłem 30% i to już moje”. To mit. Procenty nie mają znaczenia, liczy się, czy zmiana jest twórcza i dotyka tekstu lub kompozycji.

Czym cover różni się od remiksu i samplingu?

Cover korzysta tylko z kompozycji, a muzykę grasz od zera. Remiks i sampling biorą oryginalne nagranie, więc obejmują też prawa do nagrania master (podział według Fabryki Hitów).

Każdy wydany utwór ma dwa odrębne prawa: do kompozycji i do nagrania master. Kompozycja należy do autora piosenki, a nagranie coveru do tego, kto je nagrał. Licencja na kompozycję nie otwiera więc oryginalnego nagrania. Użycie fragmentu cudzego nagrania to zupełnie inna procedura, opisana we wpisie o tym, jak załatwić użycie sampla z cudzego nagrania.

Czy na wydanie coveru potrzebna jest zgoda?

To zależy od rodzaju coveru: interpretacja wymaga licencji, a nie osobnej zgody autora, natomiast opracowanie wymaga zgody wszystkich twórców oryginału. Granie w domu dla siebie i bliskich nie wymaga niczego, bo korzystanie z utworu na użytek osobisty jest dozwolone (art. 23 pr. aut.), co podkreśla kancelaria Filipiak Babicz Legal. Problem zaczyna się w chwili upublicznienia nagrania.

Przy opracowaniu i w razie sporu o prawa umowę skonsultuj z prawnikiem albo ZAiKS. Ten tekst opisuje zasady i nie zastępuje porady prawnej.

Cover na YouTube: co z Content ID?

Interpretację wolno opublikować na YouTube bez osobnej zgody autora, bo ZAiKS ma umowę z YouTube i z niej wypłaca tantiemy twórcy oryginału. Akademia ZAiKS zaznacza też, że nagranie wideo wykonania nie jest synchronizacją, więc nie potrzebujesz licencji synchronizacyjnej.

Content ID może jednak rozpoznać utwór i automatycznie powiadomić zweryfikowanych właścicieli praw o podobnych filmach, a właściciel może zgłosić naruszenie. Zasady dla muzyki bez ZAiKS na YouTube opisuje oddzielny wpis.

Kiedy cover nie wymaga licencji?

Cover nie wymaga licencji, gdy utwór jest w domenie publicznej. Autorskie prawa majątkowe wygasają 70 lat po śmierci twórcy (art. 36 pr. aut.), a wtedy utwór przechodzi do domeny publicznej. Dotyczy to też części pieśni ludowych, na przykład tradycyjnej pieśni irlandzkiej „Whiskey in the Jar”.

Uwaga na aranżacje: samą tradycyjną melodię można wykonać bez licencji, ale współczesna aranżacja cudzego autorstwa może być chroniona osobno. Przy takim utworze najpierw ustal, czyją wersję naprawdę nagrywasz.

Co obejmuje licencja ZAiKS, a czego nie?

Licencja obejmuje autorskie prawa majątkowe do kompozycji i tekstu, ale tylko w niezmienionej postaci. Nie obejmuje czterech rzeczy:

• opracowania, bo zgoda na nie dotyczy praw osobistych, a ZAiKS chroni prawa majątkowe;
• oryginalnego nagrania master, bo to osobne prawo;
• połączenia z obrazem w filmie lub reklamie, czyli licencji synchronizacyjnej;
• utworów spoza repertuaru ZAiKS, więc najpierw sprawdź autorów.

Zanim podpiszesz cokolwiek z wydawcą oryginału, przeczytaj, na jakie pola eksploatacji jest zgoda. Od tego punktu zaczynam lekturę każdej umowy.

Komu płyną tantiemy z coveru?

Tantiemy autorskie idą do twórców oryginału: kompozytora i autora tekstu, a nie do pierwszego wykonawcy. Ty, jako wykonawca coveru, nie zarabiasz na kompozycji, masz tylko prawa do własnego nagrania i własnego wykonania. Różnicę między tantiemami autorskimi i wykonawczymi opisuje osobny wpis.

Przy opracowaniu układ jest inny. Autor opracowania może po uzyskaniu zgód zgłosić nowy utwór do ZAiKS, a twórca oryginału może uczestniczyć w tantiemach z opracowania, zależnie od swojej decyzji.

Jak dystrybutorzy traktują covery?

Przy przesyłaniu oznaczasz utwór jako cover i podajesz autorów oryginału, a za licencję odpowiadasz ty, nie dystrybutor. Przebieg wysyłki, na przykład przy wydaniu przez DistroKid, jest w osobnym wpisie. Lepiej to odhaczyć przed kliknięciem „wyślij” niż po zgłoszeniu od właściciela praw.

Lista kontrolna przed wysłaniem pliku:

• Ustal, czy to wierna interpretacja, czy opracowanie.
• Zdobądź licencję albo zgody, w obu przypadkach na piśmie.
• Wpisz autorów oryginału w metadanych.
• Nazwij utwór tak, żeby nie wprowadzał w błąd co do wykonawcy.
• Upewnij się, że nie ma w nim fragmentów oryginalnego nagrania.