W skrócie
ZPAV (Związek Producentów Audio Video) to organizacja zbiorowego zarządzania, która reprezentuje producentów nagrań, czyli właścicieli praw do fonogramów i wideogramów muzycznych. Muzyk, który sam nagrywa i wydaje swoje utwory, jest producentem. Po zgłoszeniu repertuaru może więc ubiegać się o tantiemy producenckie, niezależnie od tantiem z ZAiKS za autorstwo. Przy wytwórni producentem jest zwykle ona. Chodzi o prawa pokrewne do nagrania, nie o prawa autorskie do utworu.
Czym zajmuje się ZPAV?
To stowarzyszenie branży, nie urząd i nie wytwórnia. Ma zezwolenie ministra kultury na zbiorowe zarządzanie prawami pokrewnymi producentów, a minister sprawuje też nadzór nad organizacjami zbiorowego zarządzania. Fonogram to nagranie dźwiękowe, wideogram muzyczny to nagranie z obrazem.
Według własnego opisu ZPAV powstał w 1991 roku z inicjatywy kilkunastu osób z branży. Chodziło o reprezentowanie legalnych producentów wobec piractwa, które na początku lat 90. sięgało 95% rynku.
Do ZPAV należą osoby fizyczne i około 40 firm fonograficznych, które obejmują około 80% polskiego rynku muzycznego pod względem wartości sprzedaży. Mały wydawca jest tu więc drobnym producentem obok dużych firm. ZPAV jest też polską grupą krajową IFPI, Międzynarodowej Federacji Przemysłu Fonograficznego.
Zakres działalności jest szerszy niż inkaso:
- zbiorowe zarządzanie prawami producentów i umowy z podmiotami, które nadają i odtwarzają nagrania,
- walka z piractwem oraz szkolenia dla policji, prokuratury i celników,
- opiniowanie prawa i edukacja,
- prowadzenie OLiS i raportów airplay,
- Akademia Fonograficzna i Nagrody Fryderyk.
Czym ZPAV różni się od ZAiKS, STOART i SAWP?
ZPAV reprezentuje właściciela nagrania, ZAiKS autorów utworu, a STOART i SAWP artystów wykonawców, więc jedna piosenka może mieć trzy strumienie praw.
| Organizacja | Kogo reprezentuje | Jakie prawo | Co dostaje muzyk DIY |
|---|---|---|---|
| ZPAV | producentów fonogramów i wideogramów | prawa pokrewne producenta | tantiemy producenckie, gdy sam nagrał i wydał |
| ZAiKS | kompozytorów i autorów tekstów | prawo autorskie do utworu | wynagrodzenia za utwór, gdy sam go napisał |
| STOART, SAWP | artystów wykonawców | prawa pokrewne wykonawcy | wynagrodzenia wykonawcy, gdy sam wykonuje nagranie |
Utwór chronią autorskie prawa majątkowe, nagranie prawa pokrewne. To dwa osobne przedmioty ochrony, dlatego forumowe „ZPAV to drugi ZAiKS” jest mitem. Zanim cokolwiek zgłosisz, ustal, w której z trzech ról jesteś: autora, wykonawcy czy producenta.
Organizacja zbiorowego zarządzania (OZZ) działa na podstawie art. 104 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. W Polsce jest ich 15 (według zestawienia ZPAV), a z muzyką związane są cztery: ZPAV, ZAiKS, STOART i SAWP.
Czy muzyk wydający sam jest producentem fonogramu?
Tak, jeśli sam nagrywasz i wydajesz nagrania; przy wytwórni producentem jest zwykle ona. O statusie decyduje, kto robi to w praktyce:
- sam finansujesz, nagrywasz i wydajesz: producentem jesteś ty i możesz ubiegać się o tantiemy w ZPAV,
- nagranie wydaje wytwórnia: producentem jest zwykle ona i do niej trafiają tantiemy ZPAV.
Dystrybucja online nie zabiera tantiem producenckich. Dystrybutor cyfrowy dostarcza nagranie do serwisów, a muzyk pozostaje właścicielem praw. Przed podpisaniem umowy z wytwórnią lub dystrybutorem najpierw szukam zapisu o tym, kto jest producentem nagrania, bo od niego zależy, dokąd pójdą pieniądze.
Jak zgłosić swoje nagrania do ZPAV?
Podstawą wypłaty tantiem producenckich jest rejestracja repertuaru w systemie mójZPAV. Przebiega w czterech krokach:
- Zawrzyj umowę o zbiorowe zarządzanie prawami do fonogramów i wideogramów muzycznych według wzoru ZPAV.
- Uzyskaj upoważnienie i dostęp do mójZPAV. Jedna firma może upoważnić do 5 osób, a login i hasło przychodzą na e-mail z upoważnienia.
- Zarejestruj nagrania samodzielnie w systemie albo importem pliku MS Excel według wzorca operatora ZPAV.
- Złóż oświadczenie potwierdzające, że masz prawa do nagrań.
ZPAV udostępnia wzór umowy, regulamin repartycji z 4 załącznikami oraz regulamin ustalania udziałów producentów w rynku. Repartycja to podział zebranych kwot między uprawnionych. Warunki wypłat określają umowa i regulamin repartycji, więc przeczytaj je przed podpisem. Głos na walnym zebraniu w sprawach OZZ mają wyłącznie członkowie, którzy zarejestrowali prawa w ZPAV (ogłoszenie z 2 sierpnia 2024 r.).
Za co i od kogo ZPAV pobiera pieniądze?
Od firm, które odtwarzają, nadają lub reemitują nagrania: klubów, stacji radiowych, telewizji i platform streamingowych. Opłaty dotyczą pól eksploatacji, czyli sposobów korzystania z nagrania:
- odtwarzanie,
- nadawanie,
- radio i TV internetowe,
- reemitowanie,
- kopiowanie.
Zebrane kwoty ZPAV dzieli między producentów według regulaminu repartycji. Przy publicznym odtwarzaniu w lokalach należności dla producentów mogą trafiać do ZPAV pośrednio, przez wspólnego inkasenta. Abonament RTV nie jest opłatą na rzecz właścicieli praw muzycznych i od opłat dla OZZ nie zwalnia.
Złote płyty, OLiS i kody ISRC
Poza inkasem ZPAV firmuje wyróżnienia i zestawienia sprzedaży.
Kto przyznaje złote płyty i prowadzi listę OLiS?
Złote i platynowe płyty przyznaje ZPAV w ramach działu „Bestsellery i Wyróżnienia” i robi to od 35 lat. Prowadzi też OLiS, czyli Oficjalną Listę Sprzedaży, a obok niej raporty airplay, czyli zestawienia najczęściej granych utworów w radiu. To ją ludzie mają na myśli, pytając o „listę ZPAV”.
Czy ZPAV ma coś wspólnego z kodem ISRC?
Tak: w serwisie dla firm muzycznych ZPAV prowadzi dział „KOD ISRC” i publikuje „Przewodnik ISRC”. ISRC (International Standard Recording Code) identyfikuje nagranie. Nie zastępuje kodu EAN na płytę, który identyfikuje produkt, czyli samą płytę.
Czy licencja DJ obejmuje też ZAiKS i STOART?
Tak, serwis dj.zpav.pl prowadzą wspólnie ZPAV, ZAiKS i STOART. Działa jak „one stop shop”: jedna umowa i jedna wpłata dają zgodę na kopiowanie nagrań na własne potrzeby od wszystkich trzech organizacji. STOART reprezentuje artystów wykonawców, których prawa omawia wpis o tym, czym zajmuje się STOART.
Czy z jednego nagrania można dostać tantiemy z ZAiKS i ZPAV?
Tak, gdy jesteś jednocześnie autorem i producentem: ZAiKS płaci za utwór, ZPAV za nagranie. Reguły wypłat i terminy zbiera wpis o tym, kto wypłaca tantiemy muzykom.
