W skrócie
Umowa wydawnicza w muzyce to umowa, w której autor tekstu lub kompozytor przenosi na wydawcę muzycznego autorskie prawa majątkowe do utworu albo udziela mu licencji. Wydawca w zamian zarządza utworem, szuka dla niego zastosowań i dzieli się z autorem wynagrodzeniem. Umowa działa tylko na polach eksploatacji wymienionych w jej treści, a przeniesienie praw wymaga formy pisemnej. Dotyczy kompozycji i tekstu, nie nagrania: o nagraniu decyduje umowa z wytwórnią.
Czym jest umowa wydawnicza w muzyce?
Umowa wydawnicza w muzyce to umowa autora utworu z wydawcą muzycznym o prawa do kompozycji i tekstu. Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych nie zna osobnego typu takiej umowy, więc stosuje się do niej przepisy o przeniesieniu praw i licencjach (rozdział 5, art. 41-68). Wydawca zgłasza utwór do ZAiKS, wystawia licencje i szuka synchronizacji, czyli użycia piosenki w filmie, reklamie albo grze. Spotkasz też umowę o współwydawanie (co-publishing) i umowę administracyjną, w której wydawca administruje prawami.
Potocznie mówi się też „umowa autorska z wydawnictwem”. Gdy chodzi o utwór muzyczny, to ta sama umowa, a umowa z wydawnictwem książkowym to osobny typ (ostatnia kolumna tabeli).
| Umowa z wydawcą muzycznym | Umowa z wytwórnią | Umowa z wydawnictwem książkowym | |
|---|---|---|---|
| Strony | autor utworu (kompozytor, autor tekstu) i wydawca muzyczny | wykonawca lub zespół i wytwórnia | autor książki i wydawnictwo |
| Czego dotyczy | utworu: kompozycji i tekstu | nagrania (fonogramu) i artystycznego wykonania | wydania utworu w egzemplarzach drukowanych |
| Jakie prawa | autorskie prawa majątkowe do utworu | zwykle prawa do nagrań i prawa pokrewne | autorskie prawa majątkowe do wydania książki |
| Co robi druga strona | zarządza utworem, zgłasza go, licencjonuje, szuka synchronizacji | produkuje, wydaje i dystrybuuje nagranie | drukuje i sprzedaje nakład |
Wytwórnia, która obok wydania płyty proponuje umowę wydawniczą (publishing), składa dwie oferty: jedną o nagranie, drugą o piosenkę. Stronę producentów nagrań opisuje wpis o roli ZPAV. Prawa do utworu autor oddaje osobną umową albo wcale.
Co powinna zawierać umowa wydawnicza?
Dziewięć zapisów rozstrzyga, co wydawca może zrobić z piosenką, jak długo i za ile. Najpierw trzeba ustalić, czy na wydawcę przechodzą autorskie prawa majątkowe do utworu, czy tylko licencja. Ostatnia kolumna podaje regułę ustawy na wypadek, gdy umowa o czymś milczy. Czasem to milczenie działa na korzyść autora, ale zapisy o czasie, polach i wynagrodzeniu lepiej wpisać wprost.
| Klauzula | Co sprawdzić | Co mówi ustawa, gdy umowa milczy |
|---|---|---|
| Strony | czy podpisali wszyscy współautorzy muzyki i tekstu | prawo przysługuje współtwórcom wspólnie, a do rozporządzania całością potrzebna jest zgoda wszystkich (art. 9) |
| Utwory | czy są wymienione z tytułu | umowa na wszystkie przyszłe utwory autora albo wszystkie utwory danego rodzaju jest nieważna (art. 41 ust. 3) |
| Przeniesienie czy licencja | czy umowa mówi wprost „przenosi”, czy „udziela licencji” | brak wyraźnego zapisu o przeniesieniu oznacza licencję (art. 65) |
| Pola eksploatacji | czy są wymienione: zwielokrotnianie, publiczne wykonanie, nadawanie, internet w miejscu i czasie wybranym przez odbiorcę (streaming), synchronizacja | liczą się tylko pola wyraźnie wymienione (art. 41 ust. 2), znane w chwili zawarcia umowy (art. 41 ust. 4) |
| Czas i terytorium | ile lat i w których krajach | licencja bez czasu i terytorium: 5 lat na terytorium państwa siedziby licencjobiorcy (art. 66 ust. 1) |
| Wyłączność i sublicencja | czy licencja jest wyłączna i czy wydawca może przekazać prawa subwydawcom | sublicencja wymaga upoważnienia w umowie (art. 67 ust. 2) |
| Wynagrodzenie i rozliczenia | udział, zaliczka, terminy raportów | domniemywa się odpłatność (art. 43 ust. 1); za każde pole odrębne wynagrodzenie, jeśli umowa nie stanowi inaczej (art. 45) |
| Opracowania | kto zezwala na remiks, przeróbkę, tłumaczenie tekstu | przy przeniesieniu twórca zachowuje prawo zezwalania na opracowania (art. 46) |
| Obowiązki wydawcy i wyjście | co wydawca ma zrobić z utworem i w jakim terminie, jak można rozwiązać umowę | ustawa daje wyjście, gdy wydawca nie rozpowszechnia utworu, oraz wypowiedzenie licencji bezterminowej |
Umowę czytam z ołówkiem i przy każdym polu eksploatacji pytam, czy wydawca realnie coś na nim zrobi. Pole wpisane „na zapas” oznacza prawa, które leżą bez użytku.
Ile autor dostaje z umowy wydawniczej?
Ustawa zakłada, że umowa jest odpłatna, ale procentów nie narzuca: stawkę ustalają strony. Autor dostaje pieniądze z trzech źródeł:
- zaliczka, czyli kwota płatna z góry;
- udział w przychodach z licencji, które wydawca sprzeda na utwór;
- udział w podziale ZAiKS, gdzie autor i wydawca dostają swoje części osobno.
Udział wydawcy w podziale nie zastępuje wynagrodzenia z umowy. Kto i za co wypłaca tantiemy za utwory, opisuje osobny wpis. Przy ocenie umowy liczą się raporty i terminy rozliczeń zapisane w samej umowie, bo od nich zależy, czy w ogóle zobaczysz, ile wydawca zarobił. Gdy wynagrodzenie autora jest rażąco niewspółmierne do korzyści wydawcy, autor może żądać od sądu jego podwyższenia (art. 44).
Jak odzyskać prawa do piosenki od wydawcy?
Są cztery drogi, a wybór zależy od tego, co stoi w umowie.
- Umowa terminowa wygasa z upływem terminu i prawa wracają do autora.
- Licencję na czas nieoznaczony każda strona może wypowiedzieć, jeśli umowa nie stanowi inaczej, z rocznym wyprzedzeniem, na koniec roku kalendarzowego.
- Wydawca nie rozpowszechnia utworu w terminie z umowy albo, gdy go nie ma, w ciągu 2 lat od przyjęcia. Autor wyznacza wtedy dodatkowy termin, nie krótszy niż 6 miesięcy. Po jego bezskutecznym upływie może odstąpić od umowy albo ją wypowiedzieć i żądać naprawienia szkody (art. 57).
- Umowa przewiduje zwrot praw: wydawca oddaje je po spełnieniu warunku wpisanego do umowy.
Datę przyjęcia utworu zapisz w umowie albo w mailu z potwierdzeniem, bo od niej biegnie termin z trzeciego punktu.
Umowa wydawnicza, ZUS i wzory z internetu
Czy umowa wydawnicza musi być na piśmie?
Tak, przeniesienie praw wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności (art. 53), a licencja wyłączna także. Mail z „ok” nie wystarczy ani do przeniesienia praw, ani do licencji wyłącznej.
Czy od umowy wydawniczej płaci się ZUS?
Co do zasady nie, jeśli to umowa licencyjna lub o przeniesienie praw autorskich, a nie zlecenie w przebraniu. Tak samo jest przy umowie o dzieło. ZUS może jednak zakwestionować umowę, której treść odpowiada zleceniu. Przychód z praw autorskich pozwala natomiast przyjąć 50% kosztów uzyskania przychodu, do limitu 120 000 zł kosztów w roku (ustawa o PIT). Szczegóły dla swojej sytuacji ustal z doradcą podatkowym.
Czy wzór umowy wydawniczej z internetu wystarczy?
Nie, sam wzór nie wystarczy: pokazuje układ umowy, nie jej treść. Wzory umowy wydawniczej bywają pisane pod książki: mówią o nakładzie i egzemplarzach autorskich, a nie mają pól internetowych ani synchronizacji. Używaj wzoru jako szkieletu i sprawdzaj go tabelą klauzul z sekcji o zawartości umowy.
Nie podpisuję umowy, której nie przeczytałam do końca, i tego samego radzę każdemu, kto ma przed sobą kontrakt na wydanie piosenek. Ten tekst wyjaśnia zasady ustawy i nie jest poradą prawną, a konkretną umowę od wydawcy pokaż przed podpisem prawnikowi.
