W skrócie
Płyta CD to dysk optyczny, na którym standard Red Book (CD-DA) zapisuje stereofoniczny dźwięk PCM 16 bit / 44,1 kHz. Mieści standardowo 74 minuty, a przy najgęstszym dopuszczalnym zapisie niewiele więcej. Dla muzyka wydającego album liczy się więc czas nagrania, nie megabajty.
Jak zbudowana jest płyta CD?
To krążek z poliwęglanu o średnicy 120 mm, grubości 1,2 mm i z otworem środkowym 15 mm. Istnieje też mniejsza wersja, 8 cm.
Dane leżą na ścieżce złożonej z pitów i landów, czyli wgłębień i płaskich odcinków. Pokrywa je warstwa odbijająca, a nad nią lakier i nadruk. Odczytuje je laser półprzewodnikowy o długości fali ok. 780 nm. Światło odbija się inaczej od pitu, inaczej od landu, i z tej różnicy odtwarzacz składa strumień bitów.
Odmiany standardu CD, od płyty audio po nośnik danych, zbiera rodzina standardów Rainbow Books.
Ile muzyki i danych mieści płyta CD?
Standardowa płyta CD mieści 74 minuty dźwięku, a wariant „80 minut” niewiele więcej. Pojemność w danych pokazuje tabela; 700 MB to ok. 0,7 GB.
| Nośnik | Czas audio | Dane |
|---|---|---|
| Standardowa płyta | 74 min | 650 MB |
| Płyta „80 minut” | do 79 min 40 s | 700 MB |
| Płyty 90 i 99 min | poza standardem | brak wartości w standardzie |
„80 minut” to nazwa handlowa. Granica standardu leży na 79 min 40 s i wynika z najmniejszego dopuszczalnego skoku ścieżki (1,497 μm). Płyty ponad standard sprawiają problemy z odczytem, zwłaszcza w starszych odtwarzaczach (opis CD-Audio w Wikipedii).
Pełna płyta dźwięku 16/44,1 to ok. 847 MB, czyli więcej, niż mieści ta sama płyta z danymi. Powód leży w sektorach. Sektor audio niesie 2352 B dźwięku, a sektor danych (CD-ROM Mode 1) tylko 2048 B. Resztę zabiera dodatkowa korekcja błędów, którą opisuje Yellow Book. Pojemność „w MB” dotyczy więc płyty z danymi, nie z muzyką.
Nie upychałbym albumu pod sam limit. Na granicy pojemności odtwarzacze zachowują się jak loteria, a kilka minut więcej rzadko jest warte takiego ryzyka.
Co określa standard Red Book?
Red Book (IEC 60908) opisuje płytę CD audio, czyli CD-DA, przez zestaw parametrów obowiązujących master:
- dźwięk PCM, 2 kanały (stereo), 44,1 kHz, 16 bitów;
- strumień 1411,2 kbit/s (44 100 × 16 × 2), czyli 176 400 B/s;
- najwyżej 99 ścieżek na płytę;
- kodowanie EFM i korekcja błędów CIRC.
Płyta z muzyką, którą ktoś wkłada do zwykłego odtwarzacza, to właśnie CD-DA. Plik na płycie CD-ROM z tymi samymi utworami to już inny zapis, z innym sektorem.
Co dają 16 bitów i 44,1 kHz?
Częstotliwość 44,1 kHz pozwala zapisać pasmo do 22,05 kHz (granica Nyquista), czyli powyżej górnej granicy słyszalności. Szesnaście bitów daje ok. 96 dB teoretycznej dynamiki.
Opinia, że CD brzmi gorzej, rzadko wynika z formatu: różnicę robi zwykle mastering. Jeśli ktoś woli charakter, jaki daje analogowa płyta winylowa, to jest wybór nośnika, a nie dowód na brak bitów w CD.
Czym są CD-Text i ISRC?
CD-Text to dane tekstowe o płycie i utworach, a ISRC to kod identyfikujący nagranie. Oba zapisuje się w subkodzie podczas premasteringu, więc trzeba je przygotować przed oddaniem materiału do tłoczni.
ISRC (norma ISO 3901) ma 12 znaków i oznacza konkretne nagranie, nie sam utwór.
Czym różni się płyta tłoczona od CD-R?
Płyta tłoczona jest odciśnięta z matrycy, a CD-R zapisuje się laserem w nagrywarce, jednorazowo.
| Tłoczona | CD-R | CD-RW | |
|---|---|---|---|
| Zapis | odciśnięcie z matrycy | laser, raz | laser |
| Kasowanie | nie | nie | tak |
| U muzyka | nakład do sprzedaży | kopie promo i referencja | nie do wydania |
Tłoczenie ma kilka etapów: premastering, glassmastering, galwanikę, samo tłoczenie i nadruk etykiety. Cały proces opisuje tekst o tłoczeniu płyt CD.
Cena płyty CD-R w sklepach biurowych to w 2026 r. ok. 1,25–1,55 zł za sztukę w kopercie. Taki krążek ma zwykle 700 MB pojemności. Na odsłuch referencyjny wystarczy, na nakład sprzedażowy nie.
Jak długo wytrzyma płyta CD?
Trwałość zależy od rodzaju płyty: w CD-R dane leżą w warstwie barwnika organicznego, wrażliwej na światło i temperaturę, a w tłoczonej są odciśnięte.
Warstwa odbijająca leży tuż pod nadrukiem, dlatego rysa od góry jest groźniejsza niż od strony odczytu. Jedyną kopią mastera nie powinna być więc płyta CD-R. Jak powstaje sama grafika na tej stronie płyty, wyjaśnia wpis o nadruku na płytach CD.
Co płyta CD oznacza dla muzyka wydającego album?
Master musi mieścić się w limitach CD-DA i trafiać do tłoczni jako pliki WAV albo DDP. Przed oddaniem materiału sprawdź:
- Plik WAV 16 bit / 44,1 kHz. Konwersję z 24 bitów robi się w masteringu, z ditheringiem.
- Czas do 79:40, a najlepiej do 74 min.
- Najwyżej 99 ścieżek.
- Przejścia między utworami ustawione w trybie DAO (bez przerwy) albo w DDP. TAO wstawia 2-sekundową ciszę między ścieżkami.
- ISRC dla każdego nagrania i CD-Text, jeśli ma się pojawić na płycie.
- Odsłuch referencyjnej płyty na zwykłym odtwarzaczu i w aucie.
DDP (Disc Description Protocol) to zestaw plików opisujący obraz płyty: audio, PQ, ISRC i CD-Text. Przejmuje rolę mastera do tłoczni zamiast fizycznego CD-R, więc nic nie rysuje się po drodze.
Dopiero na zwykłym sprzęcie słychać, co zrobił z albumem mastering. Mastering pod ten format opisuje tekst o masteringu pod płytę CD.
Jakie opakowania ma płyta CD?
Najczęściej spotyka się cztery: jewel case (w grubszym wariancie super jewel box), slim case, kartonowy digipack i kopertę. Cenę digipacku i jego przewagi nad jewel case opisuje tekst o digipacku CD.
Na opakowaniu drukuje się też kod EAN.
Kto wymyślił płytę CD?
Płytę kompaktową (ang. compact disc, stąd skrót CD) wspólnie opracowali Philips i Sony. Prace w Philipsie trwały od 1974 r., Sony pokazało cyfrową płytę audio w 1977 r., a obie firmy współpracowały od sierpnia 1979 r.
Philips pokazał prototyp 8 marca 1979 r. w Eindhoven, a standard powstał w 1980 r.
Pierwsze płyty wytłoczono 17 sierpnia 1982 r. w Langenhagen. Sprzedaż ruszyła w Japonii we wrześniu 1982 r., a w USA i Europie w marcu 1983 r.
